Unikowice

Strona gwna O Paczkowie Nasze soectwa Unikowice

Unikowice to wie pooona okoo 250m npm, na trasie Paczkw-Dziewitlice, przepywa przez ni potok Tarnawka. Od Paczkowa dzieli j odlego ok. 2 km. Domy w Unikowicach usytuowane s wzdu drogi i potoku, a wic jest to acuchowy typ wsi.

Ziemia nyska i wojewdztwo opolskie ciesz si du saw zarwno w Polsce jak i na wiecie. A wszystko ze wzgldu na pikne krajobrazy oraz ciekaw histori. Nasz region przeywa w redniowieczu swj rozkwit, zakadano wiele miast, rozwijay si orodki kulturalne. Miasto Paczkw zostao zaoone i zbudowane wedug planw urbanistycznych, a prawa miejskie uzyskao w 1254r. 

W okolicy tego redniowiecznego miasteczka znajduj si inne miejscowoci o bogatej przeszoci oraz pene pomnikw historii. Turyci popeniajc duy bd ograniczaj si do zwiedzania Paczkowa. Warto zobaczy okoliczne wsie, w tym Unikowice - ma, spokojn wie w okoo dwukilometrowym oddaleniu od Paczkowa.

Wie pooona jest okoo 250m npm na trasie Paczkw-Dziewitlice, przepywa przez ni potok Tarnawka, ktry po stronie polskiej pynie przez Gocice, Unikowice, Stary Paczkw i wpada do Nysy Kodzkiej. Po stronie czeskiej nazywa si Hostiky Potok.

Unikowice znajduj si w poudniowo-zachodniej czci wojewdztwa opolskiego na Przedgrzu Paczkowskim w ssiedztwie Lisich Ktw, Gocic, Kamienicy, Paczkowa, Starego Paczkowa Ujedca i ok. 2 km od granicy z Republik Czesk. Siedziba gminy Paczkw ok. 2 km, powiatu Nysa ok. 27 km, wojewdztwa Opole ok.80 km.

W chwili obecnej (stan z lipca 2007) liczy 364 mieszkacw.

Na obszarze gminy przewaaj grunty orne dobre (klasy III a), rednio dobre (klasy III b) oraz rednie (klasy IV a ) i takie wanie zalegaj w czci poudniowo zachodniej i zachodniej gminy, midzy innymi w Unikowicach. W strukturze zasieww dominuj: pszenica, buraki cukrowe, ziemniaki, rzepak, jczmie, kukurydza.

Wikszo wsi na ternie lska Opolskiego powstawaa w XIII wieku, a informacj o istnieniu w tym czasie Unikowic potwierdza wzmianka w niemieckich dokumentach (w "Lib. Fund." Unikowice pojawiaj si jako "Heynczendorf"). A potna kamienna siekiera znaleziona tutaj w 1883r. wiadczy o wczesnym osadnictwie.

Mimo, e na pierwszy rzut oka nie ma tu nic specjalnego, to kilkoma zabytkami i ciekawymi historiami wie moe si pochwali. Jak w kadej wsi ostoj ycia duchowego jest kaplica bd koci. Unikowicka kaplica pod wezwaniem w. Trjcy, ktr moemy dzi zobaczy zostaa zbudowana w 1774r. 1 maja 1973r. Unikowice odczono od parafii Paczkw i przyczono do parafii Gocice i aby uczci jej 200-lecie przeprowadzono w kaplicy kapitalny remont. Zaoono posadzk granitowo-marmurow, zainstalowano prd w caej kaplicy, piece akumulacyjne, wstawiono otarz soborowy i ambon z marmuru i metaloplastyki, zakonserwowano wszystkie zabytki cznie z obrazami wzitymi dla bezpieczestwa z kapliczki przydronej z Unikowic do Paczkowa. W 2000 roku proboszcz Eugeniusz Magierowski podj trudne wyzwanie rozbudowy kaplicy prowadzone pod nadzorem konserwatorskim.

W miejscu obecnej kapliczki wczeniej staa z pewnoci inna kapliczka, ale jak wygldaa i kiedy zostaa zbudowana nie wiadomo. O jej istnieniu wiadczy by moe znajdujcy si w otarzu obraz w. Trjcy, ktrego pochodzenie okrela si na lata 1560-1570.

We wntrzu kocika moemy podziwia obrazy z XVI wieku. Wczeniej znajdoway si one w przydronej kapliczce niedaleko Unikowic, ale dziki staraniom jednego z proboszczw - Kazimierza Rudzkiego, zostay odnowione i zawieszone w kociele, a w 2001 roku oprawione w bogate ramy. Jeden przedstawia zoenie Jezusa do grobu, a drugi koronacj Najwitszej Marii Panny, obydwa s namalowane na desce, jednak nie znany jest ich autor.W kociku znajduj si dwie rzeby: po lewej stronie w. Antoni, po prawej w. Jan Nepomucen, pod sufitem wok kocika zawieszone s stacje drogi krzyowej w 2001r. konserwowane, malowane technik oleju na ptnie, nieznanego autorstwa.

W pobliu naszego kocika do lat 70-80 sta duy granitowy pomnik. Byo to votum pamici dla polegych w czasie pierwszej wojny wiatowej, gwnie obywateli niemieckich. Na obelisku wyryte byy nazwiska polegych. Gdzie si znajduje obecnie - nie wiadomo.

Innym ciekawym zabytkiem jest krzy pokutny. Krzye pokutne lub inaczej pojednania, najczciej z granitu lub piaskowca s specyficznymi pomnikami redniowiecznego prawa, milczcymi dowodami popenionych zabjstw. redniowiecze charakteryzowao si wyjtkow bezwzgldnoci praw. Wrd niszych warstw spoecznych obowizywaa Hammurabiowska zasada "oko za oko"; zabjstwo nawet nieumylne karano mierci z zastosowaniem najokrutniejszych tortur. Powszechnie obowizywao prawo vendetty - rodowej krwawej zemsty za pozbawienie ycia ktrego z czonkw rodu. Obyczaje te zostay z czasem zagodzone. Pojawia si moliwo zadouczynienia za popenione przestpstwa przez atrybuty zastpcze: postawienie krzya, okrelone wiadczenia na rzecz poszkodowanej rodziny, a nierzadko take caej spoecznoci danej osady, pana i kocioa. W tym okresie pojawiaj si krzye pokutne. Na caej Opolszczynie postawiono 11-12 takich krzyy. Odnalezionych i zabezpieczonych jest obecnie 6, z czego jeden w Unikowicach i dwa niedaleko: w Kamienicy i w Lubiatowie.

Cytujc z wyd. "BRACTWO KRZYOWCW" nr 83, wrzesie 2006 rok dowiadujemy si, e krzy w Unikowicach to "krzy pokutny wolno stojcy w pnocno-wschodniej czci wsi, po lewej stronie drogi Paczkw - Ujedziec, obok mostku na niewielkim strumyku zwanym dzi Tarnawka, dawniej Gocicki Potok (niem. Gostitzbach). Wg P. Kutnera (1909) dawniej sta po przeciwnej stronie drogi, w odlegoci 9m od miejsca obecnego posadowienia, ale podczas przebudowy i poszerzania szosy w latach 1885/1886 przemieszono go na obecne miejsce, bdce wwczas k waciciela majtku Tschachera. Wspczesne wymiary krzya: 117 x 166 x 24cm, granit. Ma on wysokie (62cm!) prostopadocienne ramiona i stosunkowo nisk gow. Jest jednym z najwikszych krzyy pokutnych na caym lsku, nie tylko Opolskim. Jest te jednym z waniejszych pomnikw dawnego prawa nie tylko ze wzgldu na masywne rozmiary, wiadczce o sdziwym wieku, ale take przynajmniej jeszcze z trzech kolejnych powodw, ktre zaprztay gowy badaczy. Po pierwsze, co budzio najwiksze emocje, na trzonie, tu powyej grnej krawdzi ramion krzya wyryta jest w prostoktnym obramieniu data 1254, ktra gdyby bya prawdziwa czyli pierwotna, a wic odnoszca si do roku wystawienia krzya, stawiaa by go w rzdzie najstarszych datowanych zabytkw tego rodzaju w Europie. Po drugie wystpuje on w pewnym dokumencie 1526 roku, a po trzecie ma przypisana ludow legend o pogrzebanych tu dwch oficerach.

Po raz pierwszy wymieni go wspomniany Feli Triest w 1865 roku, piszc o nim: W pobliu wsi znajduje si kamienny krzy zwany "Marten" (pomnik mczestwa), ktry nosi dat 1254. Nastpnie, w 1909 roku, wymienili go Max Hellmich i Paul Kutzer. Ten ostatni stwierdzi, e jeli dobrze odczyta dat, to jest ona bardzo interesujca, gdy pokrywa si ona z dat zaoenia Paczkowa, a po drugie z dat najstarszej wzmianki o wsi agiewniki (dzi dzielnica Bytomia). Jednak przypomina, e a do pocztku XV i XVI wieku na wszelkich pomnikach umieszczano daty zapisane wycznie cyframi rzymskimi, a nie arabskimi. Ponadto w zapisach cyfr arabskich w XV i XVI wieku czsto mona byo pomyli cyfry "2" i "5", ktre wyglday podobnie (a "2" i "7" te), w zwizku z czym stwierdzi, e dat t mona by odczyta jako rok 1554, albo i nawet 1754, co wwczas mogo by dotyczy renowacji krzya. Wspomnia te o dokumencie wystawionym w Otmuchowie 25 kwietnia 1526 roku, gdzie krzy ten zosta wymieniony jako punkt odniesienia (czyli musia tam sta od dawna), przy okazji kwestii utrzymania drogi i mostu, co ujto sowami: Was abir die Brugie ann der strasse bei der marter antriefft, dieweill die Heinczendorffer den garben schuldig sein Zun haldenn, sollen si die prucke auch haldenn. W dzisiejszym jzyku niemieckim brzmi to tak: Die Brcke an der Heinzendorfer Strasse, bei der "Mater", sowie den Garben sollen dei Hainzendorfer im Stande halten, czyli: Most na unikowickiej drodze, koo "Martera" oraz rw winni mieszkacy Unikowic utrzymywa w naleytym stanie. Oczywicie "Mater" oznaczao w krzy.

Kolejnym zabytkiem w Unikowicach jest dom nr 39, o konstrukcji zwanej szachulcow pochodzcy z II po. XVIII wieku. Mur pruski - szachulcwka lub fachwka (z niem. Fachwerk), to rodzaj ciany szkieletowej wypenionej murem z cegy, gruzu, czasem gliny i trzciny. W przypadku zastosowania gliny, przestrze midzy belkami wypeniao si dodatkowo pionowymi szczapami, a glin mieszao si z sieczk lub innym materiaem wicym. Dom taki ma widoczn konstrukcj drewnian, czsto impregnowan, ktra moe by traktowana jako element dekoracyjny. Mur pruski znany jest od redniowiecza. Stosowany by w budownictwie mieszkalnym i gospodarczym gwnie w Europie Pnocnej. Budowle z muru pruskiego wystpuj na lsku, w zachodniej i pnocno-wschodniej Polsce. Jego rozpowszechnienie jest zwizane z kolonizacj na prawach niemieckich. W Polsce wyrnia si kilka typw domw szachulcowo-ryglowych.

Pod numerem 24 znajduje si XVIII-wieczny dworek, ktrego dach kryty jest upkami.

Na poboczu drogi w kierunku Ujedca ley kamienny postument w ksztacie ostrosupa, ktry jest prawdopodobnie supem granicznym.

Kapliczka, znajdujca si przy drodze z Paczkowa do Unikowic w stylu gotyckim , wzniesiona zostaa ok. 1800 roku i naleaa do bogatego rodu Siegert, wacicieli duego gospodarstwa w Unikowicach, obecnie dom nr 5, pochodzcy z Unikowic dentysta Emanuel Friedel wspomina, e przed II wojn tylko Georg Siegert posiada auto.

Cmentarz przy drodze z Paczkowa do Unikowic nalea niegdy do Unikowic. Od momentu utworzenia w Paczkowie cmentarza komunalnego zaprzestano na nim pochwkw. Dzi znajduje si tam jeszcze krzy, ale figura Chrystusa zostaa zniszczona. Niektrzy twierdz, e przyczyn tego byo uderzenia pioruna, jednak bardziej prawdopodobne jest to, e pk pod wpywem mrozw.

Jak ju wspomniano wie pochodzi z XIII wieku, posiadaa wwczas 23 1 maych anw, z ktrych Conradus de Wysbach (z Bilego Potoku) posiada 8 oraz myn z dwoma koami. (an flamandzki to 16,8 ha; an frankoski to 24,2 ha)

W 1366 wioska naleaa do szpitala w. Jzefa w Nysie. Jako posiado ksico-biskupia bya rodkiem utrzymania szpitala.

Unikowic byy wymienione w dokumencie z roku 1373 jako "Heinczindorf prope Paczkow" i obejmowao 22 any i 8 prtw. (prt to 1/12 ana).

Jeden z wjtw Paczkowa Andreas Koler posiada majtek w Unikowicach i dla nowo urzdzonego otarza w paczkowskim kociele parafialnym przeznaczy 6 grzywien rocznego czynszu. (grzywna piastowska to ok.184 g ,czyli 48 groszy; grzywna staropolska ok. 203 g, dzielono je na wiardunki, uncje, uty). Fundacja ta obciya jego dobra - z czego 2,5 ana bez jednego prta w Bogunowie oraz 2,5 ana bez 2,5 prta w Unikowicach, a take dom i zagrod w Paczkowie.

Spadkobiercy uwolnili si pniej od czynszu i zaproponowali now fundacj 7 grzywien i jednego wiardunku, ktrym zarzdzali rajcy miejscy.

Jego synowie Hanco i Andreas Kolerowie poyczyli w 1373 r. 40 grzywien od pewnego altarysty (dawniej: duchowny katolicki opiekujcy si otarzem) z Paczkowa obciajc swoje 4 any i 3 prty rodowych posiadoci w Unikowicach 4 grzywnami % rocznie. I w tym samym roku sprzedali swj majtek Symonowi Ditwinowi z Paczkowa za 192 grzywny.

Inny mieszczanin Paczkowski Symon Libousch posiada te ziemi w Unikowicach. Swoje 15 prtw sprzeda w 1377 r. za 80 grzywien Johannesowi Reynhartowi z Unikowic. W tamtych czasach bya to wysoka cena.

Nicolas Lubusch z Paczkowa sprzeda w 1383 r. swoje 3 any i 1 prt roli w Unikowicach Henslinusowi Ditmarsdorfowi z Topoli za 57 1 grzywny.

W 1544 r. z powodu silnego gradobicia zostay zniszczone uprawy na polach Unikowic i Starego Paczkowa.

W XVI w. do Unikowic naleay 22 any i 8 prtw roli z 21 kmieciami i 18 zagrodnikami.

W 1828 r. ksidz z Paczkowa Franz Stehr przekaza Unikowicom 500 talarw niemieckich.

W XIX w. krl Fryderyk Wilhelm III podarowa Unikowice swojemu ministrowi Humboldtowi.

Ilo mieszkacw w poszczeglnych latach:

  • 1784 r.- 333 mieszkacw, 46 zagrd
  • 1845 r. -398 mieszkacw, 54 domy
  • 1895 r.- 332 mieszkacw, 48 domw, 73 gospodarstwa domowe
  • 1939 r.- 323 mieszkacw, 73 gospodarstwa domowe

Wie zamieszkiwali katolicy i ewangelicy.

Po raz pierwszy w dokumentach z 1784 r. zostaa wymieniona szkoa. W 1856 r. dla jej potrzeb wybudowano jednopitrowy budynek, mieszkaa w nim rodzina Volkmer.

W 1925 r. jednoklasowa szkoa liczya 48 dzieci, a 1939 r. 72 uczniw pobierao nauk w trzech klasach.

W szkole pracowali:

  • 1925 - Fritz Freundling
  • 1935 - Bernhard Holitschke
  • 1939 - Walter Palissa
  • 1943-45 - Alfons Buchwald i Elizabeth Sczesny

W szkole w Unikowicach pobieraby nauk dzieci z Unikowic i Lisie Ktw, a jej przebudowa trwa 30 lat.

W 1909 r. w Unikowicach uruchomiono produkcj patkw ziemniaczanych w fabryce, ktra miecia si w budynku pod numerem 49. W tym czasie w wiosce bya take mleczarnia.

W kocu lat 30 ubiegego stulecia w Unikowicach wybudowano posterunek policji. Ernst Bielak by take gwnym policjantem dla Starego Paczkowa i Ujedca. Gospoda Josefa Suchanka stanowia centralny punkt wsi. Bya tu sala posiedze, w ktrej odbyway si rne uroczystoci, scena na przedstawienia teatralne, grano tu w skata i bilard.

Wg relacji Emanuela Friebel, ktrego ojciec by ponad 20 lat wjtem wsi, jest wzmianka o zimowych polowaniach z nagonk. Naganiacze - Volkmer, Friebel, Jahndel, Fuchswinkel otrzymywali dobre wynagrodzenie.

Atrakcyjnym punktem dla modziey by staw wiejski, harcowali tam zim, jedzili tam na ywach i sankach, latem- pywali, uprawiali wiolarstwo, owili ryby. Przed II wojn wiatow w Unikowicach znajdoway si: 2 kunie, 1 stolarnia, koodziej, 2 myny, 2 pracownie krawieckie, ogrodnik i szewc.

Za Unikowicami w kierunku Lisie Kty znajdowao si boisko sportowe.

W "Postkartenanischten mit Motiven aus Paschkau und Umgebung" z 1995 r. czytamy, e w Unikowicach w dawnych latach dorocznie odbyway si 2 odpusty: dla modych mia miejsce w drug niedziele Padziernika, dla starszych w niedziel po Wszystkich witych.

Przed wojn II wojn wiatow do Unikowic tylko raz w roku w pierwszy dzie Boego Narodzenia przybywa ksidz wraz z ministrantami. Byo to wielkie wydarzenie we wsi, poniewa na msz niedzieln udawano si do Paczkowa. Kaplica jednak miaa due znaczenie, poniewa rano, w poudnie i wieczorem regularnie bito w jej w dzwony, odbyway si w niej naboestwa majowe, droga krzyowa, raniec.

Jak przebiegy dziaania wojenne w Unikowicach nie wiadomo. Wiadomo natomiast, e na terenie wioski w pomieszczeniach gospodarstwa przy dzisiejszym nr 12 ulokowano od 25 czerwca 1945 r. onierzy polskich z II Batalionu 25 Puku Piechoty, ktrymi pastwo obsadzio granic pastwow od Ldka Zdroju po Jasienic Grn. Przy drogach prowadzcych do Czechosowacji wystawiono placwki wojskowe. 8 lipca 1945 r. wojsko zostao zastpione Milicj Obywatelsk i wycofane ze wsi.

W tym czasie Unikowice nazyway si Henrykowem.

Z dniem 25 wrzenia 1954 r. wesza w ycie ustawa o reformie podziau administracyjnego wsi. Na mocy tej ustawy utworzono w Unikowicach Gromadzk Rad Narodow. Okazaa si ona zbyt sab jednostk administracyjn. Uchwa WRN w Opolu zlikwidowano gromady Kamienica i Unikowice a z ich obszarw utworzono gromad Paczkw- wie.

Niektre dane statystyczne wspczesnych Unikowic:

  • 5 V 1945 r. - 257 mieszkacw, w tym dzieci- 100
  • 1975 r. wie posiadaa 401, 47 ha powierzchni oglnej, mieszkao w niej 321 osb
  • 1998 r. - 374 mieszkacw, urodzenia - 1
  • 1999 r. - 371 mieszkacw, urodzenia - 3
  • 2000 r. - 375 mieszkacw, urodzenia - 3
  • 1982r. - Ilo gospodarstw; 43
  • Powierzchnia oglna - 273,32
  • Grunty orne - 246,74
  • Sady - 3,93
  • ki - 8,98
  • Pastwiska - 6,35
  • Lasy - 1,02
  • Grunty pod zabudowaniami - 6,3

W 1995 r. zaoono we wsi sie wodocigow, w niedalekich planach jest zaoenie sieci kanalizacyjnej.

Reforma szkolnictwa w latach 70-tych zlikwidowaa szko we wsi. Od tamtej pory dzieci i modzie uczszczaj do paczkowskich szk. Przedszkole, natomiast zostao przeniesione do budynku szkolnego.

Z tamtego okresu pochodzi budynek wietlicy Wiejskiej wybudowany dziki pracy spoecznej i wielkiemu zaangaowaniu wczesnych mieszkacw.

W Unikowicach funkcjonuj 2 sklepy, zakad murarski, zakad remontowy, zakad lusarski, firma usug geodezyjnych i kartograficznych, ogrodnictwo i sadownictwo, pszczelarstwo oraz firmy sprzeday samochodw.

Wszystkie materiay zostay zebrane przez uczestnikw pkolonii "Schwytani w najwiksz pajczyn wiata" w ramach konkursu "Poyteczne wakacje 2007" dofinansowanej przez Fundacj Wspomagania Wsi.

Dzikujemy Panu mgr Eugeniuszowi Mazurkiewiczowi, Panu mgr Eugeniuszowi Biakowi, Panu Janowi Pajetce za pomoc w zebraniu materiaw o Unikowicach, Paniom mgr Mirosawie Ignaczewskiej, mgr Anecie Hamerli-Gliskiej za tumaczenie tekstw z jzyka niemieckiego, wolontariuszom, pracownikom Biblioteki Miejskiej, Gminnego Centrum Informacji oraz wszystkim innym osobom dziki ktrym nasze dzieci mogy przyjemnie i poytecznie spdzi dwa tygodnie wakacji.

Otwórz